So với phần lớn các động vật thì con người chúng ta có những hành vi hủy diệt nhiều nhất đối với chính giống loài của mình và chính bản thân chúng ta. Chúng ta nói dối, lừa đảo, trộm cắp, xăm mình, căng thẳng, tự tử và dĩ nhiên là có cả giết người. Khoa học đã cho biết lí do vì sao 1 giống loài thông minh như thế mà lại ác hiểm, đầy thù hằn, tự hủy diệt và gây tổn hại như vậy.

Ngồi lê đôi mách   Ảnh: Dreamstime.com Theo tiến hóa, con người chúng ta được sinh ra là để đánh giá và nói về người khác dù điều đó có thể làm tổn thương người khác đi chăng nữa, đó là kết luận của các nghiên cứu gia. Nhà nghiên cứu động vật linh trưởng Robin Dunbar nhận thấy rằng, những con khỉ đầu chó chải chuốt cho nhau để giữ cho các mối quan hệ xã hội được vững bền. Nhưng con người chúng ta được tiến hóa hơn, vì thế chúng ta sử dụng việc tán dốc này như 1 ‘loại keo xã hội’. Nhiều cuộc nghiên cứu đã nhận thấy rằng, tán dốc hình thành các ranh giới nhóm và làm tăng lòng tự trọng. Trong nhiều trường hợp, mục tiêu của việc tán dốc không phải là sự thật hay sự chính xác. “Khi 2 người cùng nói với nhau về 1 điều không ưa về người khác thì việc đó sẽ giúp họ xích lại gần nhau hơn”, Jennifer Bosson – giáo sư tâm lý học đến từ Trường Đại học South Florida cho biết. Bài bạc   Ảnh: Chris Johnson Bài bạc dường như cũng do gien tạo ra mà bộ não khó điều khiển được, điều này có thể giải thích lí do vì sao một hành vi có khả năng gây tan gia bại sản như thế lại rất phổ biến. Thậm chí khỉ cũng biết đánh bài. Một cuộc nghiên cứu đo lường sự khao khát được đánh bài của loài khỉ nhận thấy rằng, thậm chí khi không được phần thưởng thì những con linh trưởng này cũng hành động một cách phi lý để có cơ hội đánh bài. Một cuộc nghiên cứu đăng trên Tạp chí Neuron vào năm ngoái đã nhận thấy rằng, sự thắng cuộc kích hoạt hệ mạch liên quan đến sự chiến thắng trong bộ não và làm tăng động cơ thúc đẩy đánh bài. Luke Clark đến từ Trường Đại học Cambridge cho biết: “Những người đánh bài thường xem việc ‘xém thua’ như những sự kiện đặc biệt, kích thích họ tiếp tục đánh. Các kết quả nghiên cứu của chúng tôi cho thấy rằng, bộ não phản ứng với việc ‘xém thua’ như thể 1 chiến thắng đã được mở ra mặc dù kết quả là thua”. Nhiều cuộc nghiên cứu khác còn cho thấy rằng, thua khiến người chơi bài bị cuốn hút hơn nữa. Khi người ta dự định trước sẽ đánh bao nhiêu, họ thường rất lý trí. Nhưng khi thua rồi thì lý trí cũng ‘qua cầu gió bay’, và họ lại thay đổi kế hoạch chơi bài và cá độ. Căng thẳng Căng thẳng có thể gây chết người, làm tăng nguy cơ mắc các chứng tim mạch và thậm chí là ung thư. Căng thẳng có thể dẫn đến trầm cảm, điều này có thể dẫn đến tự tử - 1 hành vi hủy hoại khác mà chỉ có con người mới có. Nhưng chính xác lý do vì sao chúng ta bị stress thì rất khó biết. Có rất nhiều nguyên do, tuy nhiên chỗ làm việc hiện đại là nguồn gốc gây stress cho rất nhiều người. Theo Tổ chức Lao động Quốc tế, hơn 600 triệu người trên khắp thế giới làm việc hơn 48 giờ mỗi tuần. Và những tiến bộ công nghệ - như smartphone và internet băng thông rộng – cũng làm mờ đi ranh giới giữa công việc và thời gian rãnh rỗi. Khoảng 1 nửa dân số Mỹ đem công việc về nhà, theo cuộc nghiên cứu gần đây. Stress khi làm bố làm mẹ trong lúc còn đi làm cũng cho thấy rằng, người già ít cảm thấy stress hơn. Các chuyên gia y tế cho biết, tập thể dục và ngủ đủ giấc là 2 cách tốt nhất để ‘chiến đấu’ với stress. Kẹp, cắt, bơm và xăm mình   Ảnh: stock.xchng Đến năm 2015, 17% cư dân Mỹ sẽ làm phẫu thuật thẫm mỹ, đó là tiên đoán của ngành nghề này. Dĩ nhiên, một số người còn gọi điều này là sự tự khai trí hoặc nghệ thuật hoặc 1 cách để giết thời gian hoặc cũng có thể là sự nỗi loạn chống chính quyền. Nhưng chung quy điều gì khiến nhiều người lại chăm chút đến việc ‘nhân tạo’ chính mình như vậy? Có lẽ động cơ thúc đẩy lớn nhất của việc xăm mình ngày nay đó là vẻ đẹp, tuy nhiên một số người lại nói rằng họ làm điều đó đơn giản chỉ để hòa nhập với 1 nhóm người cụ thể nào đó. Không thể phủ nhận động cơ chính của việc xăm hình là do cái đẹp. “Có ý kiến cho rằng, nếu bạn đẹp hơn thì bạn sẽ hạnh phúc hơn. Bạn sẽ cảm thấy tốt hơn về chính mình”, tâm lý gia Diana Zuckerman – chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Quốc gia về Phụ nữ và Gia đình cho biết. Bắt nạt Nhiều cuộc nghiên cứu nhận thấy rằng, hơn một nửa trẻ em ở tuổi đến trường đã từng bắt nạt các bạn khác. Một cuộc nghiên cứu của Châu Âu vào năm 2009 đã nhận thấy rằng, những trẻ bắt nạt người khác ở trường có thể còn bắt nạt anh chị em mình ở nhà. Điều đó giúp các khoa học gia trong cuộc nghiên cứu này suy đoán rằng, hành vi bắt nạt thường bắt nguồn từ trong gia đình. Ersilia Menesini đến từ Trường Đại học Firenza (Ý) nói rằng: “Không thể bảo rằng hành vi nào có trước hành vi nào, nhưng có thể ở nhà trẻ cũng hành động như vậy, bắt nạt anh chị em chẳng hạn, nếu không bị ngăn cản thì chúng có thể thực hiện hành vi này ở trường”. Nhưng bắt nạt người khác không chỉ là trò chơi của con nít. Một cuộc nghiên cứu còn nhận thấy rằng, gần 30% nhân viên văn phòng thường bị ông chủ hoặc đồng nghiệp bắt nạt, từ việc không chịu tiếp thu những thông tin phê bình về những việc đã làm đến những tin đồn lăng nhục và làm bẽ mặt có chủ tâm khác. “Theo xác định thì tình trạng bắt nạt người khác đang leo thang. Đây là 1 trong những lý do vì sao rất khó ngăn chặn hành vi này, bởi vì nó thường bắt đầu từ những cách rất nhỏ nhặt”. Tại sao chúng ta lại làm điều này? Các tâm lý gia giải thích rằng, chúng ta làm điều này để được địa vị, thân thế và quyền lực. Và đối với một số người, rất khó cưỡng lại hành vi này. Các nghiên cứu gia đã phát hiện hành vi bắt nạt ở khỉ và suy đoán rằng, hành vi đó có thể trải dài đến cây tiến hóa của chúng ta. Nói dối Không ai biết chắc lý do vì sao con người nói dối nhiều đến như thế, nhưng nhiều cuộc nghiên cứu cho thấy rằng, nói dối rất phổ biến và thường gắn liền với nhiều yếu tố tâm lý sâu sắc. Tâm lý gia Robert Feldman đến từ Trường Đại học Massachusetts cho biết rằng: “Nó gắn liền với lòng tự trọng. Chúng tôi nhận thấy rằng, ngay khi người ta cảm thấy sự tự trọng bị đe dọa, lập từ người ta bắt đầu nói dối ở mức độ cao hơn”. Feldman đã thực hiện nhiều cuộc nghiên cứu mà trong đó người ta nói dối rất thường xuyên, 60% trong số những người tham gia đã nói dối ít nhất 1 lần trong 1 buổi nói chuyện kéo dài 10 phút. Và nói dối cũng không dễ dàng gì. Một cuộc nghiên cứu đã kết luận rằng, nói dối lâu hơn 30% nói sự thật. Nhiều cuộc nghiên cứu gần đây nhận thấy rằng, người ta nói dối trong e-mail ở nơi làm việc nhiều hơn khi họ viết tay. Người ta còn biết rằng, động vật cũng có khả năng lừa dối, và thậm chí robot cũng học được cách nói dối. Lừa gạt Mặc dù hầu hết mọi người đều nói rằng thật thà là 1 tính tốt, nhưng gần như cứ 5 người Mỹ thì có 1 người cho rằng lừa đảo về các loại thuế thì có thể chấp nhận được về phương diện đạo đức hoặc đó không phải là 1 vấn nạn đạo đức, theo 1 cuộc khảo sát do Trung tâm Nghiên cứu Pew thực hiện. Cuộc nghiên cứu cho biết rằng, những người tán thành các tiêu chuẩn đạo đức là những người lừa dối tệ nhất. Những người lừa dối tệ nhất  này thường là những người có lối sống đạo đức cao, họ thường xem lừa đảo là một hành vi chính đáng trong một vài tình huống nào đó. Trộm cắp   Ảnh: Dreamstime Trộm cắp có thể là do nhu cầu thúc đẩy. Nhưng đối với những người ăn cắp vặt thì trộm cắp có thể chỉ là sự rộn ràng vui sướng về điều đó mà thôi. Một cuộc nghiên cứu trên 43.000 người đã nhận thấy rằng, 11% trong số đó đã thừa nhận mình đã từng ăn cắp ít nhất 1 lần. Trong 1 cuộc nghiên cứu vào năm 2009, người tham gia uống thuốc trấn an hoặc thuốc naltrexone – một loại thuốc dùng để kiềm chế các khuynh hướng nghiện rượu, thuốc phiện và bài bạc. Naltrexone ngăn chặn các tác dụng của những chất được gọi là các chất ma túy nội sinh mà các nghiên cứu gia nghi ngờ chúng đã tiết ra trong khi người ta trộm cắp và điều đó tạo ra cảm giác thích thú trong não.  Loại thuốc này làm giảm các thôi thúc trộm cắp và hành vi trộm cắp, Grant và các đồng sự đã viết trong tạp chí Biological Psychiatry. Trộm cắp có thể là do gien. Thậm chí khỉ cũng biết trộm cắp. Loài khi Caphuchin sử dụng tiếng gọi báo động thú ăn thịt để cảnh báo những con khỉ cùng bầy đàn giải tán để tránh các mối đe dọa. Nhưng một số con khỉ sẽ tạo ra những cuộc gọi giả mạo để rồi ăn trộm thức ăn do những con khỉ đã bỏ chạy để lại. Bạo lực   Ảnh: Miguel Ugalde. (ugaldew) Bạo lực được tìm thấy trong lịch sử ghi chép về con người chúng ta, khiến một số nhà nghiên cứu kết luận rằng, chúng ta khao khát sự bạo lực, rằng bạo lực nằm ở trong gien của chúng ta. Tuy nhiên, quay ngược lại hàng triệu năm về trước lại thấy rằng, tổ tiên con người chúng ta ưa thích hòa bình hơn chúng ta ngày nay, mặc dù có nhiều dấu vết của tục ăn thịt người ở những tộc người từ buổi sơ khai. Một cuộc nghiên cứu vào năm 2008 đã kết luận rằng, loài người dường như khao khát sự bạo lực cũng giống như họ khao khát làm tình, ăn uống hoặc hút thuốc phiện. Nhiều nghiên cứu gia cho rằng, bạo lực ở loài người là 1 khuynh hướng tiến hóa giúp tồn tại. Sinh học gia David Carrier đến từ Trường Đại học Utah cho biết: “Hành vi hung hăng đã tiến hóa ở các loài, nhờ đó đã làm gia tăng khả năng sống sót hoặc sinh sản của từng cá thể, và điều này tùy thuộc vào từng hoàn cảnh lịch sử, sinh sản, xã hội và môi trường. Dĩ nhiên loài người được vào loài bạo lực nhất”. Dính vào các thói quen xấu   Ảnh: Carlos Paes Nhiều cuộc nghiên cứu đã nhận thấy rằng, mặc dù ai cũng biết các nguy hiểm khi dính vào 1 thói quen xấu, nhưng người ta cảm thấy rất khó từ bỏ thói quen đó. Đó là do chúng ta thường chọn các sống hưởng thụ cho hiện tại và ít nghĩ đến tương lai, ít nghĩ đến hậu quả lâu dài. Jardine đã nghiên cứu lý do vì sao người ta lại dính vào các thói quen xấu và đã trích dẫn ra những lý do sau: - Sự coi thường bẩm sinh - Cần được xã hội chấp nhận - Không hiểu đúng bản chất của nguy cơ đó - Nhìn nhận chủ quan về thế giới và khả năng hợp lý hóa các thói quen không tốt - Khuynh hướng nghiện do gien

Bluesky (LiveScience)